Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς (CDU) έχει θέσει ως προτεραιότητα τη μείωση του αριθμού προσφύγων στη Γερμανία, με έμφαση στους Σύρους. Υποστηρίζει ότι ο πόλεμος στη Συρία έχει λήξει και ήρθε η ώρα να αρχίσουν οι επιστροφές.
Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας, Γενς Σπαν, τόνισε σε συνέντευξή του ότι «οι Σύροι πρόσφυγες πρέπει σταδιακά να επιστρέψουν».
Η πραγματικότητα, ωστόσο, δείχνει ότι τα αναγκαστικά μέτρα απέλασης δεν αρκούν.
Έτσι, επανέρχεται η ιδέα των οικονομικών κινήτρων για εθελοντική επιστροφή – ένα μοντέλο που εφαρμόζει ήδη η Δανία, προσφέροντας έως και 27.000 ευρώ σε κάθε Σύρο που επιλέγει να επιστρέψει στην πατρίδα του.
Παρόμοια κίνητρα εξετάζει και το Υπουργείο Εσωτερικών της Γερμανίας.
Πρόσφατα προσφέρθηκαν έως 12.500 ευρώ σε περίπου 600 Αφγανούς πρόσφυγες που βρίσκονται στο Πακιστάν, ώστε να παραιτηθούν από το δικαίωμα εισόδου στη Γερμανία.
Η πρόταση προκάλεσε οργή: «Δεν φύγαμε από φτώχεια, αλλά από βία και θάνατο», απάντησαν οι πρόσφυγες σε ανοιχτή επιστολή προς το Βερολίνο.
Πόσοι Σύροι φεύγουν – και πόσοι φτάνουν
Από το τέλος του πολέμου, περίπου 1 εκατομμύριο Σύροι έχουν επιστρέψει στη χώρα τους, κυρίως από τα γειτονικά κράτη. Από τη Γερμανία, όμως, ελάχιστοι.
Από τους 947.000 Σύρους που ζουν σήμερα στη χώρα, μόλις 2.869 επέστρεψαν μέσα στο 2025 μέσω του εθελοντικού προγράμματος επαναπατρισμού (με παροχή 1.000 € ανά άτομο ή 4.000 € ανά οικογένεια).
Την ίδια στιγμή, από Ιανουάριο έως Οκτώβριο 2025, 20.735 νέοι Σύροι υπέβαλαν αίτηση ασύλου στη Γερμανία — επτά φορές περισσότεροι απ’ όσους έφυγαν.
Οι απελάσεις που δεν γίνονται
Από το 2012 ισχύει πλήρης απαγόρευση απελάσεων προς τη Συρία, εξαιτίας του καθεστώτος Άσαντ.
Αυτό σημαίνει ότι κανένας Σύρος δεν έχει επιστραφεί αναγκαστικά τα τελευταία 13 χρόνια.
Ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ (CSU) διαπραγματεύεται με τις αρχές της Δαμασκού για στοχευμένες επιστροφές επικίνδυνων ή καταδικασμένων ατόμων, αλλά μέχρι στιγμής χωρίς αποτέλεσμα.
Από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο 2025, η Γερμανία απέλασε μόλις 17.651 άτομα, παρότι πάνω από 225.000 θεωρούνται υποχρεωμένοι σε αποχώρηση.
Οι περισσότεροι διαθέτουν καθεστώς «Duldung» – δηλαδή προσωρινής ανοχής, συνήθως λόγω έλλειψης διαβατηρίου, ασθένειας ή νομικών εμποδίων.
Πόσο κοστίζει το σύστημα
Οι δαπάνες για στέγαση, επιδόματα και κοινωνική φροντίδα των προσφύγων έχουν εκτοξευθεί.
Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός για το 2024 κατέγραψε 28,4 δισ. ευρώ, αυξημένος κατά 40% σε σχέση με το 2014.
Τα ομόσπονδα κρατίδια δαπάνησαν επιπλέον 6,7 δισ. ευρώ – σχεδόν 180% περισσότερα από δέκα χρόνια πριν.
Εργασία και ένταξη – μικρά βήματα, αργή πρόοδος
Ο οικονομολόγος Dr. Wido Geis-Thöne από το Ινστιτούτο Γερμανικής Οικονομίας επισημαίνει ότι η οικονομική συμβολή των προσφύγων παραμένει περιορισμένη: «Η ένταξη στην αγορά εργασίας είναι αργή, οι περισσότεροι δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες».
Περίπου 480.000 πρόσφυγες λαμβάνουν Bürgergeld, ενώ 299.730 Σύροι εργάζονται, εκ των οποίων 249.000 σε θέσεις πλήρους απασχόλησης και οι υπόλοιποι σε μικροεργασίες.
Οι Ουκρανοί: διαφορετική περίπτωση
Οι Ουκρανοί είναι σήμερα η μεγαλύτερη ομάδα προσφύγων στη Γερμανία, με 1,3 εκατομμύρια αφίξεις από το 2022.
Επειδή θεωρούνται «προσωρινά προστατευόμενοι» δεν περνούν από τη διαδικασία ασύλου, αλλά έχουν άμεσο δικαίωμα εργασίας και πρόσβαση στο κοινωνικό κράτος.
Το καλοκαίρι του 2025, 672.000 Ουκρανοί λάμβαναν οικονομική ενίσχυση, ενώ 352.000 εργάζονταν – σχεδόν τρεις φορές περισσότεροι από το 2023.
Όπως αναφέρει η ερευνήτρια Yuliya Kosyakova του Ινστιτούτου Εργασιακής Έρευνας, η βελτίωση οφείλεται σε ολοκληρωμένα προγράμματα γλώσσας και κατάρτισης, αλλά και στην άφιξη περισσότερων ανδρών, που βρίσκουν ταχύτερα δουλειά σε τεχνικά επαγγέλματα.
Από ποιες χώρες προέρχονται οι περισσότεροι
Τέλος του 2024, στη Γερμανία ζούσαν 975.000 Σύροι (64% άνδρες, μέσος όρος ηλικίας 28 ετών) και 348.000 Αφγανοί (65% άνδρες).
Συνολικά, η εισροή νέων αιτήσεων ασύλου –χωρίς να υπολογίζονται οι Ουκρανοί– μειώθηκε τα τελευταία τρία χρόνια.
Το 2023 είχαν κατατεθεί 329.000 αιτήσεις, ενώ το 2025 (μέχρι Οκτώβριο) 97.000.
Οι εντατικοί συνοριακοί έλεγχοι και οι επαναπροωθήσεις φαίνεται να έχουν περιορίσει τις νέες αφίξεις.
Ο ερευνητής Dr. Martin Fieder σχολιάζει: «Η Γερμανία έστειλε σαφές μήνυμα: το άσυλο δεν είναι πλέον αυτόματο δικαίωμα. Αυτή η αλλαγή πολιτικής έχει ήδη λειτουργήσει αποτρεπτικά».
