Μια ιδιαίτερα ανησυχητική ανάλυση από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) φέρνει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας εκρηκτικής αύξησης του δημόσιου χρέους σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ο οργανισμός τονίζει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν μπροστά τους σκληρές αποφάσεις που αγγίζουν τον πυρήνα του κοινωνικού κράτους: συντάξεις, υγεία και άμυνα.
Το χρέος εκτοξεύεται – η ανάπτυξη «πνίγεται»
Σύμφωνα με τον επικεφαλής του IMF για την Ευρώπη, Alfred Kammer, αν δεν αλλάξει άμεσα η πορεία, η μέση χρεωστική αναλογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα αγγίξει το 130% του ΑΕΠ έως το 2040, από επίπεδα περίπου στο μισό σήμερα.
Αυτό συνεπάγεται μια επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως, καθώς το βάρος του χρέους απορροφά πόρους που θα έπρεπε να διοχετεύονται σε καινοτομία και παραγωγή.
Ο ίδιος διατυπώνει το ερώτημα που κυριαρχεί στην έκθεση: «Πώς μπορεί η Ευρώπη να πληρώνει πράγματα που δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά;»
Η «ωρολογιακή βόμβα» του δημογραφικού
Το IMF επισημαίνει τέσσερις βασικούς παράγοντες κόστους που αυξάνονται ταυτόχρονα:
- τα συστήματα συνταξιοδότησης λόγω γήρανσης του πληθυσμού
- οι δαπάνες για νοσοκομεία και περίθαλψη
- οι επενδύσεις για ενεργειακή ασφάλεια
- οι άμυνες, εν μέσω γεωπολιτικής αστάθειας.
Μόνο τα πρόσθετα δημοσιονομικά βάρη ως το 2040 εκτιμώνται γύρω στο 5% του ΑΕΠ της Ευρώπης.
Το μήνυμα προς τη Γερμανία: Μείωση ενεργειακών επιδοτήσεων
Η χώρα με την ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης καλείται να αναθεωρήσει πολιτικές στήριξης: Οι δαπανηρές επιδοτήσεις ενέργειας πρέπει σταδιακά να περιοριστούν – όχι να επεκταθούν.
Ωστόσο, η κυβέρνηση σχεδιάζει από το 2026 την εφαρμογή βιομηχανικού τιμολογίου ρεύματος, κινώντας τις πολιτικές προς την αντίθετη κατεύθυνση από τις συστάσεις του ΔΝΤ.
Τι ζητά το IMF από τα ευρωπαϊκά κράτη
Ο οργανισμός απαιτεί:
- εξοικονόμηση 3,5% του ΑΕΠ μέσα σε 5 χρόνια
- βαθιές μεταρρυθμίσεις στις κοινωνικές δαπάνες
- στοχευμένη λιτότητα σε χώρες υψηλού χρέους όπως Γαλλία & Βέλγιο
- αύξηση φορολογίας σε ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, π.χ. Ουγγαρία
Η προειδοποίηση είναι ξεκάθαρη: αν η προσαρμογή δεν γίνει εγκαίρως, οι μελλοντικές λύσεις θα είναι πολύ πιο επώδυνες.
Ο κοινωνικός πυλώνας σε δοκιμασία
Το IMF υπογραμμίζει ότι το λεγόμενο «ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο» απειλείται με κατάρρευση, αν δεν υπάρξει εξορθολογισμός.
Ενδεικτικά σενάρια:
- καθυστέρηση του ορίου συνταξιοδότησης
- υψηλότερες συμμετοχές υγείας και φαρμάκων
- μικρότερη κρατική στήριξη σε εκπαίδευση και ενέργεια
- μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδιωτική ασφάλιση και αποταμίευση
Στην πραγματικότητα, οι ευρωπαίοι πολίτες καλούνται να προετοιμαστούν για:
- περισσότερη εργασία
- λιγότερο κράτος πρόνοιας
- μεγαλύτερη προσωπική ευθύνη για τις οικονομικές τους ανάγκες
Το ερώτημα που πλανάται τώρα πάνω από την ΕΕ είναι αν μπορούν να ληφθούν τέτοιες αποφάσεις χωρίς πολιτικές αναταράξεις — και αν οι κοινωνίες είναι έτοιμες γι’ αυτές.
